Begin mei nam ecobuild.brussels 14 ondernemers uit het cluster mee naar Berlijn voor een studiereis rond de hefbomen van duurzaam, circulair en vooral koolstofarm bouwen. De groep koos ervoor om met de nachttrein te reizen: een manier om al onderweg het netwerken op gang te brengen én tegelijk de ecologische impact van de verplaatsing sterk te beperken.
Het doel was dubbel: Brusselse bedrijven voeden met concrete voorbeelden uit Berlijn, en tegelijk een uitwisselingsmoment creëren tussen vakgenoten rond een duidelijke rode draad: hoe verklein je de koolstofvoetafdruk van de gebouwde omgeving, van stadsplanning tot materiaalkeuzes, prefabricatie en hergebruik. Het programma was opgebouwd rond een reeks gerichte bezoeken aan publieke actoren, studiebureaus, architecten, onderzoekers en bedrijven.
Een gestructureerd programma rond sleutelspelers van de transitie
De reis begon met een sessie op de Belgische ambassade met Berlin TXL en Concular. Dankzij Gudrun Sack kregen de deelnemers een scherp beeld van de hindernissen en afwegingen die komen kijken bij de transformatie van een voormalige luchthaven tot een koolstofarme innovatiewijk voor de toekomst. De presentatie van Berlin TXL maakte de schaal van de reconversie van de vroegere luchthaven Tegel tastbaar: een gebied met de Urban Tech Republic, woningen, open ruimte en sterke klimaatambities, met onder meer het Schumacher Quartier, voorgesteld als een van de grootste houtbouwprojecten ter wereld. Tegelijk brachten de gesprekken een zeer actuele spanning aan het licht: in een moeilijkere Duitse economische context moeten duurzame ambities zich verhouden tot scherpere keuzes, onder meer rond het uitbouwen van een lokale houtketen op basis van regionale bosvoorraden en aanwezige knowhow, terwijl een deel van het oorspronkelijke verhaal rond stedelijke technologie vandaag opschuift in een context waarin defensietechnologie meer ruimte inneemt.
Met Concular ontdekten de deelnemers, dankzij de toelichting van Dominik Campanella, een onderneming die de markt voor materiaalhergebruik in Duitsland structureert via een digitaal ecosysteem voor circulariteit in vastgoed. De presentatie maakte het ook mogelijk om de specifieke kenmerken van de Duitse hergebruikmarkt beter te begrijpen, evenals enkele verschillen met de Brusselse aanpak. Met aanwezigheid in verschillende steden zet het bedrijf sterk in op digitalisering van procedures, inventarisatie van materiaalstromen, traceerbaarheid, levenscyclusanalyse en het koppelen van ontmanteling aan nieuwe projecten. Een erg concrete aanpak die hergebruik operationeler, duidelijker en economisch geloofwaardiger maakt.
Toegepast onderzoek, hout en constructieve innovatie
Het bezoek aan het Natural Building Lab van de TU Berlin, begeleid door Nina Pawlicki, maakte bijzonder veel indruk op de groep. Het toont heel concreet hoe een universitair onderzoekslabo rechtstreeks verweven kan zijn met architectenbureaus en realisaties op het terrein, binnen een transdisciplinair netwerk dat natuurlijke materialen, structureel hergebruik en low-tech benaderingen onderzoekt, zowel academisch als toegepast. De demonstrator op 1:1-schaal, ontwikkeld in het kader van het project Woodscraper samen met Partner und Partner Architektur, is daar een sterk voorbeeld van: hij maakt het mogelijk om demonteerbare houtverbindingen te testen, metalen verbindingen te beperken en oplossingen te verkennen die echt op circulariteit gericht zijn.
Ook het onderzoek naar het hergebruik van hout van verschillende afmetingen om er structurele elementen van te maken, trok sterk de aandacht van de deelnemers. Het bezoek kreeg een heel concreet vervolg via de projecten TULIUM en B(e) Ware, die tonen hoe experiment, uitvoering en constructief denken rechtstreeks met elkaar in dialoog kunnen gaan. Het museumpaviljoen op de campus van de TU Berlin, opgevat als een echt laboratorium voor bouwen binnen de planetaire grenzen, laat zien hoe hergebruikte elementen, biogebaseerde materialen en omkeerbare structuren de basis kunnen vormen van een architectuur die tegelijk demonstratief en operationeel is.
Sauerbruch Hutton vormde op zich al een hoogtepunt, met een ontvangst door Tom Geister. Het bureau herinnerde eraan hoe duurzaamheid al deel uitmaakt van hun ontwerphouding van lang vóór het begrip breed ingang vond in het architectuurdebat. Hun traject — waarbij omgevingsbeperkingen worden omgezet in een echte architecturale identiteit — maakte indruk op de groep: bioklimatische gevels, low-tech optimalisatie, ingenieuze prefabricatie en een uitgesproken kleurgebruik op stedelijke schaal vormen samen een bijzondere en zeer coherente aanpak. De presentatie van het project Federal University of Applied Administrative Sciences in Rostock was bijzonder inspirerend en sloot aan bij verschillende thema’s die tijdens de reis al aan bod kwamen: prefabricatie, constructieve expressie, klimaatgevoelig ontwerpen, ruimtelijke kwaliteit en de zoektocht naar een architectuur die tegelijk performant en leesbaar is.
Ventilatie, prefabricatie en belichaamde architectuur
Het bezoek aan Botschaft für Kinder, ontworpen door Ludloff Ludloff, wist de hele groep te bekoren. Het project, opgevat als een plek voor leren en gemeenschapsvorming, bood de kans om de reflecties van Jens Ludloff te horen over een architectuur die geworteld is in haar context, aandacht heeft voor gebruik en lokale houtsoorten integreert. Naast de architecturale kwaliteit brachten de gesprekken een bijzonder inspirerende benadering van natuurlijke en hybride ventilatie naar voren — een thema dat geleidelijk uitgroeide tot een echte rode draad doorheen meerdere bezoeken. Het project toont ook hoe houten elementen op ingenieuze wijze kunnen worden ingezet als zichtbare, bewuste en zelfs decoratieve structurele componenten, ten dienste van een architectuur die tegelijk technisch, warm en memorabel is.
De tweede dag begon met een bezoek aan Buro Happold, een wereldwijd gerenommeerd ingenieursbureau. Geïnspireerd door hun geïntegreerde benadering van duurzaamheid ontdekte de groep een methode waarin milieutechniek, hybride structuren, analysetools, warmtenetten en low-carbon thinking van bij de start worden meegenomen. De uitwisselingen, gevoed door de inzichten van Felicitas, Peter en Markus, maakten duidelijk hoe deze visie zich vertaalt in grootschalige projecten. Vooral de toelichting over warmtenetten trok veel aandacht: in een Brusselse context waarin volop wordt nagedacht over de decarbonisatie van warmtebronnen, opent dit onderwerp zeer concrete perspectieven om verwarmingssystemen op stedelijke schaal te verduurzamen.
Het parcours eindigde bij Partner und Partner Architektur, een bureau ontstaan uit de samenwerking tussen een timmerman en een architect, en waarvan de identiteit onmiddellijk zichtbaar wordt in de voorgestelde projecten. Hun benadering van hout is tegelijk precies, gevoelig en resoluut constructief: warme projecten, volledig in hout gedacht, met gevoel voor detail, een vanzelfsprekende elegantie en een bereidheid om te innoveren zonder ooit de betekenis van het project uit het oog te verliezen. De ontdekking van de visie achter Woodscraper illustreerde op zeer overtuigende wijze deze pragmatische manier om houtarchitectuur, circulariteit en ontwerp voor demontage te benaderen.
Een inspirerend, concreet en verbindend format
Naast de inhoudelijke kwaliteit vormde deze studiereis ook een sterk netwerkmoment tussen de clusterleden. De keuze voor de nachttrein, de densiteit van het programma en de diversiteit van de bezochte structuren — Berlin TXL, Concular, Natural Building Lab, Botschaft für Kinder, Sauerbruch Hutton, Buro Happold en Partner und Partner Architektur — creëerden een kader dat uitwisseling, vergelijking van praktijken en het ontstaan van nieuwe pistes voor de Brusselse context bevorderde. Van stedelijke reconversie tot prefabricatie, van structureel hergebruik tot warmtenetten, van toegepast onderzoek tot houtarchitectuur: elke stap voedde een zeer concrete collectieve reflectie over de decarbonisatietrajecten van de sector. Met deze verplaatsing bevestigt ecobuild.brussels zijn ambitie om zijn leden in contact te brengen met de actoren die de praktijk in Europa doen evolueren, of het nu gaat om grote stedelijke projecten, toegepast onderzoek, engineering, architectuur of nieuwe modellen van circulariteit. Een reis op mensenmaat, maar rijk aan zeer concrete lessen voor Brusselse professionals die zich inzetten voor de transitie van de bouwsector.
Tot slot een bijzonder woord van dank aan Nikola Winzler, onze attaché ter plaatse (berlin@hub.brussels), voor zijn begeleiding en de kwaliteitsvolle uitwisselingen tijdens het hele verblijf. Indien Brusselse actoren zich geïnspireerd voelen door de Duitse markt en mogelijkheden willen verkennen of de contacten willen verderzetten, aarzel dan niet om contact op te nemen!
