Diogenes van Sinope (4e eeuw v.Chr.), filosoof uit de school der cynici, leefde in een ton en liep overdag met een brandende lamp door Athene al roepende: “Ik zoek een mens”. Daarmee wilde hij zeggen dat hij onder zijn verdorven en oppervlakkige tijdgenoten geen oprecht mens meer vond; hij bekritiseerde hun gebrek aan deugd en hun hang naar luxe.
Als wij de wijsheid en de vrijheid van Diogenes bezaten, zou het probleem van betaalbare huisvesting in enkele uren opgelost zijn: zelfs de meest schuldbeladen overheid zou de middelen vinden om iedereen van een ton te voorzien. Het beeld van Diogenes is radicaal en weinig realistisch, maar het herinnert aan het belang van eenvoud als fundament voor de ontwikkeling van de vrije mens.
De groeiende complexiteit van bouwvoorschriften en regelgeving maakt het paradoxaal genoeg steeds moeilijker om eenvoudige projecten te realiseren, zoals woningen. Elke vereiste – op zichzelf altijd terecht (veiligheid, energie-efficiëntie, toegankelijkheid, duurzaamheid) – stapelt zich op tot een technisch en administratief geheel dat zwaar, duur en soms tegenstrijdig is. Deze opeenstapeling verandert wat een sobere en efficiënte bouw zou kunnen zijn in een overbelast en ingewikkeld project.
De ware uitdaging is niet om in elk domein naar maximale prestaties te streven, maar om een verstandig evenwicht te vinden: oplossingen te kiezen die afgestemd zijn op de werkelijke behoeften en technisch eenvoudig blijven. Aanvaarden dat ‘meer’ niet noodzakelijk ‘beter’ betekent. Het betere is de vijand van het goede.
Eenvoudig bouwen om betaalbare woningen te realiseren is geen teken van berusting, maar een uiting van bouwkundige wijsheid en een daad van maatschappelijke verantwoordelijkheid. Er bestaat uiteraard geen universele formule; elk project is een nieuwe uitdaging. Wat telt, is de houding van een ‘goede huisvader’ (of ‘goede huismoeder’) als gids bij elke ontwerpbeslissing. De essentie is om het ontwerp te heroriënteren rond wat echt telt: waardige en toegankelijke woningen bieden aan zoveel mogelijk mensen. Wat eenvoudig is, laat zich gemakkelijker onderhouden en is daardoor duurzamer. Zo wordt eenvoud geen verlaging van de kwaliteit, maar een ware innovatie in dienst van het algemeen belang.
Voorbeeld van een Inclusio-project
Tussen de zomer van 2018 en de zomer van 2021 heeft Inclusio het kantoorgebouw gelegen in Sint-Lambrechts-Woluwe, Plejadenlaan 71, omgevormd tot 79 woningen die verhuurd worden aan het Sociaal Verhuurkantoor van Woluwe.
De huurprijzen zijn geplafonneerd bij gewestelijk besluit. Ter indicatie: de maandelijkse huurprijs van een appartement met twee slaapkamers bedraagt 750 EUR/maand (prijspeil 2026).
Inclusio ontvangt geen specifieke publieke subsidies en moet haar investeerders en schuldeisers vergoeden tegen de voorwaarden van de kapitaalmarkt. Om het project binnen dit economisch strikte kader te kunnen realiseren, is het noodzakelijk om zich te concentreren op het essentiële en het bijkomstige te schrappen, de bestaande functionele elementen te behouden en elke niet strikt noodzakelijke afbraak te vermijden.
Enkele voorbeelden van genomen maatregelen:
- De gevels uit 1991 werden behouden zonder bijkomende isolatielagen. Enkel op het dak werd een extra isolatielaag aangebracht. De bestaande gevelisolatie van 7 cm dik, in combinatie met het behouden dubbele beglazing, garandeert een energieprestatie van 100 kWh/m²/jaar (niveau C+).
- Terrassen werden enkel toegevoegd ter hoogte van de zogenaamde “valse vliesgevels”, op de hoeken en ter hoogte van de hoofdingang van het gebouw, zonder de geprefabriceerde gevels in “beton, natuursteen en baksteen” te moeten afbreken.
- Niet alle appartementen zijn doorzonwoningen, aangezien de oorspronkelijke distributiestructuur behouden bleef. Een centrale gang zorgt voor de verbinding tussen de twee trappenhuis-liftkernen.
De optie om bijkomende kernen toe te voegen om alle woningen doorzon te maken, werd onderzocht maar verworpen wegens een ongunstige kosten-batenverhouding. - De stalen raamprofielen uit 1991, uitgerust met reflecterende beglazing, werden behouden. Enkel het centrale deel werd vervangen om een te openen raam met helder glas te integreren in plaats van het bestaande vaste raam. De nieuwe gevel benadrukt het kleurverschil tussen de beglazingstypes.
Artikel geschreven door Benedetto Calcagno van Inclusio
